Tài liệu độc » Văn hóa -Chính trị -Xã Hội

NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN HUY THIỆP = 115 trang

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên          http://www.lrc-tnu.edu.vn
MỞ ĐẦU
    
  1. Lý do chọn đề tài
 
1.1. Trong văn học đương đại Việt Nam, chưa có nhà văn nào  lại  làm
thiên hạ tốn bút mực như Nguyễn Huy Thiệp, ông đã làm cho dư luận phải sôi
lên, nóng bỏng không chỉ  là sự quan  tâm của dư  luận  trong nước mà cả dư
luận nước ngoài.  
Các ý kiến tranh cãi về Nguyễn Huy Thiệp tuy có sự đối lập nhưng dù
phê  bình  hay  ngợi  khen  thì  giới  phê  bình,  nghiên  cứu  đều  phải  thừa  nhận:
Nguyễn Huy Thiệp là một tài năng độc đáo. Nói như nhà nghiên cứu văn học
Vương Trí Nhàn  trong bài "Tưởng tượng về Nguyễn Huy Thiệp" (Văn nghệ
số 35- 36 ra ngày 20/8/1988) viết: "Nếu có một thứ quả bóng vàng hay là cây
bút vàng" dành để tặng cho các cây bút xuất sắc hàng năm, thì trong năm vừa
qua và cả đầu năm nay nữa - Người xứng đáng được giải trong văn xuôi ta, có
lẽ là Nguyễn Huy Thiệp [38, tr.405] hoặc nói như Phạm Xuân Nguyên trong
lời giới thiệu cuốn sách "Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp" thì "Nguyễn Huy Thiệp
hai  lần  lạ". Cái  tạo  nên  chất  "vàng"  và  "lạ"  trong  truyện  ngắn  của Nguyễn
Huy Thiệp  là: lối hành văn ngắn gọn, súc  tích, nhịp điệu dồn dập mang tính
hiện đại, sự kết hợp giữa hiện thực và huyền thoại, tính nhiều tầng, đa nghĩa...  
song  đặc  điểm  cơ  bản  trong  các  sáng  tác  của  Nguyễn  Huy  Thiệp  là  ông
thường đề cập đến vấn đề con người, tính cách và số phận con người. Chính
vì vậy "hệ thống nhân vật" trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp thu hút
được sự chú ý của đông đảo bạn đọc và giới phê bình văn học.
1.2.  Bằng tài năng của mình, Nguyễn Huy Thiệp đã đóng góp rất nhiều
khía  cạnh mới  cho  truyện  ngắn  hiện  nay  ở Việt Nam:  từ  cách  chọn  đề  tài,
cách dựng truyện, cách xây dựng nhân vật, lối hành văn ... song đặc điểm cơ
bản trong các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp là ông thường đề cập đến vấn
đề con người,  tính cách và số phận con người. Chính vì vậy "hệ  thống nhân Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên          http://www.lrc-tnu.edu.vn
vật"  trong  truyện  ngắn  của Nguyễn Huy  Thiệp  thu  hút  được  sự  chú  ý  của
đông đảo bạn đọc và giới phê bình văn học.
Trước đây đã có  thời kỳ  trong các sáng  tác văn học của  ta khó  tìm  thấy
một nhân vật xấu, những nhân vật có phẩm chất tốt đẹp có ở hầu hết các trang
văn, điều ấy là do lịch sử mang lại. Đến thời kỳ "đổi mới", Nguyễn Huy Thiệp
với một  tư duy hiện đại, một cách viết độc đáo đã đưa đến   cho người đọc
những nhân vật không còn "toàn thiện, toàn mỹ" nữa, con người với tất cả sự
phức tạp: xấu xa, hèn kém, đốn mạt đan cài với sự tốt đẹp, nhiều khi ranh giới
giữa xấu và tốt hết sức mong manh trong một con người được nhà văn bộc lộ
một cách tự nhiên trên trang giấy.  
Đi sâu nghiên cứu nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn của
Nguyễn Huy Thiệp nhằm làm rõ nghệ thuật xây dựng nhân vật với những nét
mới mẻ, táo bạo là một trong những phương diện tạo nên sự thành công của
nhà văn. 
1.3. Nghiên  cứu nghệ  thuật xây dựng nhân vật  trong  truyện ngắn  của
Nguyễn Huy Thiệp chúng tôi muốn qua nhà văn tiêu biểu này để thấy được sự
thay đổi của tư duy văn học nghệ thuật Việt Nam nói chung và thể loại truyện
ngắn nói riêng từ sau đổi mới (1986). Đồng thời khẳng định vị  trí và vai trò
của nhà văn trong công cuộc hiện đại hóa văn học Việt Nam đương đại.
1.4. Truyện ngắn sống bằng nhân vật, một  truyện ngắn  thành công  thì
điều đầu tiên để lại dấu ấn trong lòng độc giả chính là nhân vật. Đã có nhiều
bài viết và công  trình nghiên cứu xoay quanh  thế giới nhân vật của Nguyễn
Huy Thiệp,  nhưng  chưa  có một  công  trình  nào  đề  cập  đến một  cách  có  hệ
thống  "Nghệ  thuật  xây  dựng  nhân  vật  trong  truyện  ngắn  của Nguyễn Huy
Thiệp". Do đó,  luận văn  sẽ khai  thác  làm  rõ và  chỉ  ra nghệ  thuật xây dựng
nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp.
2. Lịch sử vấn đề Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên          http://www.lrc-tnu.edu.vn
2.1. Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp ngay từ khi mới xuất hiện đã
hấp dẫn công chúng và giới nghiên cứu phê bình. Phạm Xuân Nguyên trong
lời  giới  thiệu  cuốn  sách  "Đi  tìm Nguyễn Huy Thiệp"  đã  khẳng  định  "Thật
hiếm trong văn chương Việt Nam xưa nay, tôi dám chắc là chưa có, một nhà
văn  nào vừa xuất hiện đã gây  được  dư  luận,  càng viết dư  luận  càng mạnh,
truyện chưa ra thì người ta đã kháo nhau, truyện đăng rồi thì người ta đã tranh
nhau tìm đọc, đọc rồi thì gặp nhau bình phẩm, bàn tán, chốn phòng văn cũng
như chốn vỉa hè đâu đâu cũng kháo chuyện...   văn đàn  thời đổi mới đã khởi
sắc, bỗng khởi  sắc hẳn, đã náo động,  càng  thêm náo động, bởi những  cuộc
tranh luận, cả tranh cãi, quanh sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp" [38, tr.5-6].
Vấn đề nghệ thuật xây dựng nhân vật đã được các nhà phê bình nghiên
cứu đề cập đến nhưng nhìn chung còn tản mạn, chưa có một công trình khoa
học nào nghiên cứu một cách có hệ thống .
2.2. Chúng tôi đã nghiên cứu hầu hết các bài viết về Nguyễn Huy Thiệp
được tập hợp trong tuyển  tập có  tựa đề "Đi  tìm Nguyễn Huy Thiệp" và thấy
rằng: Có rất nhiều ý kiến, nhận định đề cập đến nghệ thuật xây dựng nhân vật
trong  truyện ngắn của  tác giả này song chỉ nghiêng về một góc độ, một đặc
điểm nào đó chứ chưa nghiên cứu một cách cụ thể, có hệ thống.
Trước  tiên,  chúng  tôi  lưu ý đến những ý kiến bàn  luận về nghệ  thuật
xây dựng nhân vật  trong  truyện ngắn  "Tướng về hưu"- một  truyện ngắn đã
"trở thành  một thứ  hóa chất gây phản ứng" [38, tr.6], trong dư luận bạn đọc
cũng như giới nghiên cứu phê bình.
Bài viết đầu tiên của nhà nghiên cứu văn học Hoàng Ngọc Hiến với tên
gọi "Tôi không chúc bạn thuận buồm xuôi gió" trong tuyển tập mà chúng tôi
đã nhắc đến ở trên khi đưa ra những nhận xét về truyện ngắn của Nguyễn Huy
Thiệp đã nhận định về phong cách xây dựng nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp
"Nguyễn Huy Thiệp thuộc thế hệ không quen với cách nhìn sử thi"- có nghĩa 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên          http://www.lrc-tnu.edu.vn
5
là  nhân  vật  chia  thành  hai  chiến  tuyến  rạch  ròi.  [38,  tr.13]:  "Ngòi  bút  trào
phúng của Nguyễn Huy Thiệp vừa tàn nhẫn, vừa xót xa. Tàn nhẫn có nghĩa là
không được thương con người, đấy là mệnh lệnh của lương tâm và tác giả đã
đi đến cùng, phơi bày sự đốn mạt của con người. Nhưng cuối cùng thì vẫn cứ
xót xa, không thể không thương con người" [38, tr.14], và "những người đàn
ông  trong  tập  truyện  của Nguyễn Huy  Thiệp  hầu  hết  là  đốn mạt,  chí  ít  là
những kẻ bất đắc chí, vô  tích sự, nói chung  là không  ra gì. Ngược  lại  trong
các nhân vật nữ có những con người ưu  tú, nhiều người đáng gọi  là  liệt nữ.
Nó là hiện thân của nguyên tắc tư tưởng tạo ra cảm hứng chủ đạo của tác giả,
có thể gọi đó là nguyên tắc tính nữ hoặc thiên tính nữ" [38, tr.15-16].
Nhà báo Nguyễn Mạnh Đẩu  lại  có một  cảm nhận khác về nghệ  thuật
xây dựng nhân vật  trong  truyện "Tướng về hưu" qua bài viết "Đôi điều cảm
nhận sau khi đọc truyện và xem phim Tướng về hưu (Quân Đội Nhân Dân , số
28/1/1989): "Trong truyện Tướng về hưu các tuyến nhân vật hiện ra với tính
đa dạng, phong phú, phức tạp. Tính cách từng nhân vật là biểu hiện cho tính
cách của một kiểu người trong xã hội. Tính cách đó vừa là sản phẩm của hoàn
cảnh chịu sự chi phối của hoàn cảnh, vừa có sắc thái độc lập vốn có bên trong.
Tác giả đặt nhân vật trong từng hoàn cảnh mâu thuẫn" [38, tr.31].
Giảng  viên  đại  học  Nguyễn  Thị  Hương  trong  bài  "Lời  thoại  trong
truyện ngắn "Tướng về hưu" của Nguyễn Huy Thiệp thì chỉ ra "lời lẽ của nhân
vật cũng hết sức bình thường, cô gọn nhưng được đặt đúng ngữ cảnh nên có
sức hàm chứa lớn, hàm chứa tính cách nhân vật, bản chất của các mối quan hệ
hiện đại".
P.GS Nguyễn Thái Hòa  trong  bài  "có  nghệ  thuật Ba  - Rốc  trong  các
truyện  ngắn  của Nguyễn Huy Thiệp  hay  không?"  nhận  xét:  "Nhân  vật  của
Nguyễn Huy Thiệp mang sức tải của một quan niệm sống, quan niệm xử thế Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên          http://www.lrc-tnu.edu.vn
với người đời, dù đó là một ông vua, một anh hùng, một thi nhân, một người
bình thường hay là một em bé..." [38, tr.95].
 Nhà  phê  bình  văn  học Đông La  trong  bài  viết  "Về  cái ma  lực  trong
truyện  ngắn  Nguyễn  Huy  Thiệp"  lại  khám  phá:  "Văn  chương  viết  về  cái
chung dù muốn hay không cũng phải có tính khách sáo. Xây dựng những hình
tượng nhân vật sống giữa tập thể, giữa các cuộc họp, trong công việc chung ... 
con người không thể bộc lộ hết mình. Như vậy, những tầm sâu chưa được tiếp
cận. Tâm lý nhân vật dường như chưa phải là tâm lý mà mới chỉ là cái vỏ cái
áo  khoác  của  tâm  lý. Nguyễn Huy Thiệp đã xé  toạc  cái khách  sáo  của  con
người ở chốn đông đúc ấy để viết về cái cốt lõi của tâm lý, cái tâm lý thật, cái
tôi của con người" [38, tr.131-132].
Nhà văn Mai Ngữ trong "cái tâm và cái tài của người viết" (Báo Quân
đội Nhân dân, số 9791 ngày 27/8/1988) cũng có phát hiện tương tự "Ngòi bút
của anh Thiệp đưa con người về điểm xuất phát của nó, con người hạ đẳng,
con người nguyên thủy cùng với tiềm thức và bản ngã vốn có do trời sinh ra,
những con người trần trụi, lõa thể trong tư duy cũng như trong hình hài.
Tác  giả  cũng  đặt  nhân  vật  vào  đúng  với  vị  trí  của  nó,  đúng  với môi
trường sống của nó" [38, tr.423-424].
Những nhân vật mà Nguyễn Huy Thiệp miêu tả trong tác phẩm khi thì
sống động như nhà văn vừa thu gom lại trong cuộc sống khi lại huyền ảo như
trong cổ tích để  lại trong lòng độc giả dấu ấn khó quên. Nhà thơ Diệp Minh
Tuyền khi khẳng định "Nguyễn Huy Thiệp, một tài năng mới" (Văn nghệ, số
36-37,3/9/1988) đưa  ra  rất nhiều yếu  tố để  thuyết phục người đọc,  trong đó
yếu tố nhân vật được đặt lên hàng đầu "Nhân vật của anh thường rất thật như
là đang đứng sờ sờ trước mắt ta, nhưng đôi lúc hết sức ảo đến mức  huyền bí -
Con gái  thủy  thần. Khi dựng nhân vật, khả năng hư cấu của anh mạnh một
cách lạ lùng đến nỗi những nhân vật mà ngay cả anh và chúng tôi chưa từng được gặp, được dựng  lên, mọi người đều  tưởng  tượng  là giống  - ví như Hồ
Xuân Hương với Tổng Cóc và ông phủ Vĩnh Tường ...  Dù họ là ai, dù họ sống
ở  thời nào, điều Nguyễn Huy Thiệp quan  tâm  thể hiện chính  là số phận của
họ" [38, tr.398].
Nhà văn Lê Minh Hà xuất phát từ phương diện "Chân dung nhà văn, từ
một  thế nhìn"  lại nhận  thấy  "Nhân vật của ông  là con người  trong cái phận
vừa lớn lao vừa bé mọn của mình, trong ý thức về sự biết và không biết của
mình, trong nỗi buồn trước cái đẹp, cái chua chát của đời sống" [38, tr.494].
P.GS Đặng Anh Đào  với  lối  viết  tài  hoa  trong  "Biển  không  có  thủy
thần" (Văn nghệ số, 35-36, 20/8/1988) đã so sánh "Nhân vật của Nguyễn Huy
Thiệp giống như con khỉ chúa trong Muối của rừng, văng mình rất nhanh đến
nỗi gần như  không  có phút nghỉ ở mỗi  chặng dừng". Chúng giống như  các
hình nhân cắt bằng giấy dán  trên đèn cù, không có bề dày của quá khứ, của
thời  gian  -  chỉ  vẻn  vẹn  trong  khoảnh  khắc  của  hiện  tại,  chiều  dài  của một
truyện  ngắn, không được  bồi  tiếp  thêm  về  nội  tâm  -  bởi  nội  tâm  đã  trút  ra
ngoài hành động. Họ đi lại, nhăng nhố, hoạt động" [38, tr.393] . Và "nhân vật
của Nguyễn Huy Thiệp, dù xưng  tôi   hay độc  thoại, về cơ bản vẫn  là những
con người nói năng và hành động".
Nhận xét về  thế giới nhân vật  trong "Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp vài
cảm nghĩ", giáo sư  Nguyễn Đăng Mạnh đã khái quát "Nguyễn Huy Thiệp có một
thế giới nhân vật, cũng độc đáo. Toàn những con người góc cạnh, gân guốc. Người
nào dường như cũng sống đến tận cùng cá tính của mình. Có loại như chui lên từ
bùn lầy, rác rưởi, tâm địa đen tối, có loại lại như những bậc chí thiện, có thể bao
dung cả kẻ xấu, người ác, thậm chí sẵn sàng chết vì đồng loại" [38, tr.459]. 
Ngoài  ra, một  số  nhà  nghiên  cứu  văn  học  nước  ngoài  khi  nghiên  cứu  về
Nguyễn Huy Thiệp cũng  sơ  lược về nghệ  thuật xây dựng nhân vật  trong  truyện
ngắn của ông.     8
Nhà nghiên cứu văn học Nga T.N.Philimonova trong bài "Những ngọn
gió Hua Tát  của Nguyễn Huy Thiệp như những hình mẫu văn học" cho rằng
"các nhân vật và sự kiện dường như có thật - giống sự thật- trong các truyện
ngắn- truyền thuyết này được bọc trong cái vỏ cổ tích" [38, tr.70].
Tiến sĩ Greg Lockhart khi lý giải "Tại sao tôi dịch truyện ngắn Nguyễn
Huy  Thiệp  ra  tiếng Anh"  cũng  nhận  định  "Bằng một  trình  độ  rất  cao  (...)
Nguyễn Huy Thiệp có thể sáng tạo những chân dung đa diện, trần trụi và theo
tôi, rất thông cảm với cả nhân loại" [38, tr.113].
2.3.  Vấn  đề  nghệ  thuật  xây  dựng  nhân  vật  trong  truyện  ngắn  của
Nguyễn Huy Thiệp đã được các nhà nghiên cứu, phê bình bàn đến nhưng chủ
yếu nằm rải rác trong các bài nghiên cứu, thẩm định, đánh giá một cách tổng
hợp các phương diện nghệ thuật của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp nên chưa
có  điều  kiện  đi  sâu  nghiên  cứu  riêng  rẽ  về  nghệ  thuật  xây  dựng  nhân  vật.
Chính vì vậy, trên cơ sở gợi mở của những nhà nghiên cứu phê bình đi trước,
chúng tôi muốn làm nổi bật đặc điểm, vai  trò và ý nghĩa của nghệ  thuật xây
dựng nhân vật  trong  truyện ngắn  của Nguyễn Huy Thiệp, nhằm  lý giải  sức
hấp dẫn của cây bút truyện ngắn này.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Trên cơ sở khảo sát lịch sử vấn đề, chúng tôi xác định đối tượng nghiên
cứu cho luận văn, đó là "Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn của
Nguyễn Huy Thiệp",  từ đó khẳng định những nét mới mẻ và sự đóng góp ở
phương diện nghệ  thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp cho nền
văn học nước nhà.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi luận văn, chúng tôi không có tham vọng tìm hiểu toàn bộ
các  tác  phẩm  của Nguyễn Huy  Thiệp mà  chỉ  tập  trung  khảo  sát  ở một  số   9
truyện  ngắn  tiêu  biểu  của  ông  trong  cuốn  "Nguyễn  Huy  Thiệp  tuyển  tập
truyện ngắn" do Đỗ Hồng Hạnh tuyển chọn và hiệu đính được Nhà xuất bản
Văn hóa Sài Gòn xuất bản năm 2005.
4. Nhiệm vụ và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Nhiệm vụ nghiên cứu 
4.1.1. Xác định vị  trí của Nguyễn Huy Thiệp  trong  tiến  trình văn xuôi
Việt Nam ở những thập niên cuối thế kỉ XX. Tìm hiểu quan niệm về nhân vật
trong truyện ngắn tạo tiền đề cho việc tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật
trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp.
4.1.2. Tìm hiểu các  loại hình nhân vật  trong  truyện ngắn  của Nguyễn
Huy Thiệp, chỉ ra những nét tiêu biểu của các loại hình nhân vật này.
4.1.3. Đi sâu phân tích, làm rõ giá trị của các thủ pháp nghệ thuật trong
xây dựng nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp. Đồng thời khẳng định tài năng của
nhà văn.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
4.2.1. Phương pháp lịch sử;
4.2.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp;
4.2.3. Phương pháp so sánh;
4.2.4. Phương pháp thống kê, hệ thống. 
5. Đóng góp của luận văn
5.1. Luận văn  tập trung tìm hiểu những nét chủ yếu  trong "Nghệ  thuật
xây dựng nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp" một cách tương
đối hệ thống, toàn diện.
5.2. Khẳng định cái nhìn mới mẻ,  táo bạo  của Nguyễn Huy Thiệp về
con người thông qua cách xây dựng nhân vật.
5.3. Thông qua những  thủ pháp nghệ  thuật  tiêu biểu của Nguyễn Huy
Thiệp nhấn mạnh hơn nữa tài năng thực sự và phong cách nghệ thuật của nhà
 

Tags: hệ thống nhân vật trong truyện ngắn nguyễn huy thiệp

Thuộc loại: Văn hóa -Chính trị -Xã Hội
Loại tài liệu:  Portable Document Format (.pdf)
Gửi bởi: Guest Kích cỡ: *******
Mức phí: 20.000 vnd Lần tải: *******
Mã tài liệu: TLD13700 Ngày gửi: 27-01-2013

Hỗ trợ qua Email và Yahoo Chát

Nạp tiền bằng thẻ cào vui lòng click vào đây (Nhấn vào đây)

Email: info@tailieudoc.net  Yahoo:

Tải tài liệu này về máy chỉ với thẻ cào 20.000 VND. Vui lòng nạp thẻ tại đây

Tài liệu khác thuộc Văn hóa -Chính trị -Xã Hội